image

PeyamaKurd - Türkiye’de Ocak 2022’de tarifelerde yapılan büyük artışın ardından yükselen elektrik ve doğalgaz faturaları Türkiye'deki haneler ve işletmelere dert oldu. Bu durum, elektrik ve gaz fiyatlarındaki küresel yükselişin ortasında ülkenin enerji ithalatına olan aşırı bağımlılığını ortaya çıkardı.

Bu ayın başlarında açıklanan verilere göre, Türkiye'de yıllık enflasyon oranı yirmi yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 48,7'ye yükseldi ve artan yaşam maliyetleri ile nüfus, bu yükün altında olağanüstü ezilmeye başlatı. 

Çin'in resmi haber ajansı Xinhua, Türkiye’de artan elektrik ve doğal gaz faturalarının halk nezdindeki nabzını tuttu. “Ekonomik İzleme: Türkiye'nin yükselen faturaları enerji açığını ortaya koyuyor” başlıklı yazıda Türkiye’de geçtiğimiz Ocak ayında, yüzde 50/127arasında elektrik ve doğal gaz faturalarındaki yüzde 50'lik artışın vatandaşlarda olağanüstü derecede ağır yükler oluşturduğu ifade edildi. Haberde, Türkiye’nin enerjide dışa bağımlı olduğu ve halkın sokaklara çıkararak protestolar yaptığı, faturaları yaktığı ifade edildi. 

“Tepkiler, protesto olup sokaklara taştı“

Türk basınında çıkan haberlerde, Türkiye’nin birçok kenti ve ilçelerinde binlerce vatandaş, elektrik ücretlerinin artmasını protesto etmek için sokaklara çıktı. Protestolar, tüketicilere ve işletmelere 1 Ocak’ta, yüzde 50/127 arasında elektrik zammı ve doğal gaz faturalarında yüzde 50'lik bir artışın yansıtılması ile geldi.

Batı illeri İzmir ve Muğla ile Doğu illeri Diyarbakır, Ağrı ve Mardin'de kalabalıklar elektrik zamlarını protesto ederek ellerindeki faturaları yaktı.

Mardin'de çok sayıda kişi polis tarafından gözaltına alındı. Halk, asgari ücrette yapılan son artışın faturalara yapılan artışlar nedeniyle fiilen anlamsız hale geldiğini söyledi.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan geçtiğimiz Aralık ayında, yüksek enflasyon ve para birimindeki düşüş nedeniyle artan yaşam maliyetlerini dengelemeye yardımcı olmak için asgari ücrette yüzde 50'lik rekor bir artışa gitti. Ama bu artış, ülkenin içinde olduğu enflasyonda hiçbir anlam ifade etmiyor. Vatandaş bu tepkiyi sık sık dile getiriyor. 

“Fatura şikayetleri her yerde, her şehirde var” 

Türkiye'nin en büyük şehri olan İstanbul'un hareketli semti Beşiktaş’ta, küçük bir kafe sahibi Cengiz Dikmen, elektrik faturasının Aralık 2021'e göre yüzde 120 arttığını dile getirdi.

Dikmen, ”Ben 1.500 TL (110 ABD Doları) civarında ödüyordum ama şimdi fatura 3.400 TL'yi (250 Dolar) geçti. Anlayamıyorum. Çay ve kahve satan bir işletme bu kadar yüksek elektrik maliyetleriyle nasıl ayakta kalabilir?” dedi. 

Türkiye, petrol ve gaz ithalatına büyük ölçüde bağımlı olduğundan, liradaki keskin değer kaybı tüketiciler için artan enerji maliyetlerine dönüştü. Ayrıca, küresel gaz arzı sıkıntısı ve yükselen petrol fiyatları da ülkenin ekonomik sıkıntılarını gidere arttırıyor.

Başka bir işletme sahibi Nilüfer Karayalçın ise, elektrik ve doğalgaz faturalarına şaşırdığını belirterek, "İki faturanın tutarı neredeyse dükkanın aylık kirası kadar. Ne yapacağımı bilmiyorum” sözlerini dile getirdi.

Ülkenin birçok kentinde işletmeciler faturalarını camlara asmaya başladı. Metropol İstanbul kentinin Şirinevler semtinde bir restoran penceresine, "Bu ayki elektrik faturamız 45,786 lira (3,380 dolar)" yazılı bir kağıt astı ve Twitter'dan paylaştı.

Kısır döngü ve Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığı 

Türkiye'nin elektrik talebi 2011-2021 yılları arasında yüzde 42 arttı. Bu artışın sadece yarısı rüzgar ve güneş enerjisi gibi yenilenebilir kaynaklardan karşılandı. Ülkenin enerji tüketimine olan açlığı, enerji ithalatını daha da artırıyor.

Enerji politikaları uzmanı Necdet Pamir, geçtiğimiz günlerde ülkenin enerji ithalatının yüzde 18 ila 24 arasında dalgalandığını belirterek, "Türkiye yüzde 70'in üzerinde ithalata bağımlı. Artan cari açığın merkezinde ithalat faturamız var. Her yıl 40 ila 45 milyar dolar arasında değişen bir ithalattan bahsediyoruz” dedi. 

Boru hattındaki teknik bir arıza nedeniyle İran’ın, Ocak ayı sonlarında Türkiye'ye yaptığı iki haftalık gaz ithalatının kesintiye uğraması, birçok Türk sanayi işletmesini ağır şekilde etkileyerek Türkiye'nin enerji kırılganlığını daha da ortaya çıkardı.

İran ithalatının durdurulması, Türkiye’de devlete ait BOTAŞ Petrol Boru Hattı Şirketi’nin tüketicilere yüzde 40'a varan gaz arzı kesintileri nedenini açıklamaya zorladı.

Türkiye için İran'dan gaz ithalatı, ülkenin en büyük tedarikçisi olan Rusya'ya olan bağımlılığı azaltıyor. Türkiye ayrıca Azerbaycan'dan gaz, Cezayir ve Nijerya'dan da sıvılaştırılmış doğal gaz satın alıyor. 

“Isparta’da eşi benzeri görülmemiş olay”

Bu arada, Türkiye’nin Isparta kenti, elektrik şebekelerini kesintiye uğratan yoğun kar yağışı nedeniyle geçtiğimiz Perşembe gününden Pazartesi'ye kadar (yaklaşık beş gün) karanlıkta ve şiddetli soğukta kaldı.

Isparta Valisi, kentte hayatı felç eden eşi benzeri görülmemiş olayın ardından Pazartesi günü görevden alındı.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın ise Pazartesi akşamı yaptığı açıklamada, vatandaşların artan şikayetlerini masaya yatırarak, hükümetin elektrik ücretlerini azaltmak için önlemler alacağını belirtti. Kalın, “Çok yakında elektrik faturalarında yeni bir düzenleme gelecek" sözlerini dile getirdi.